Zaparowane okna, zapach obiadu sąsiadów w łazience, wilgoć w narożnikach – to codzienność wielu mieszkań, w których wymiana powietrza nie działa tak, jak powinna. W nowych budynkach coraz częściej stosuje się wentylację mechaniczną, w starszych nadal dominuje grawitacyjna. Każdy z tych systemów działa inaczej i inaczej trzeba z niego korzystać. Sprawdź, jak rozpoznać, jaką instalację masz w mieszkaniu, co wolno w niej zmieniać i kiedy rekuperacja w bloku jest realną opcją.
Wentylacja grawitacyjna czy mechaniczna – podstawowe różnice
Wentylacja grawitacyjna, nazywana też naturalną, wykorzystuje różnicę temperatur i ciśnień między wnętrzem a otoczeniem. Świeże powietrze wpada przez nawiewniki okienne lub nieszczelności, przepływa przez pokoje i uchodzi kratkami w kuchni i łazience do pionowych kanałów. Nie zużywa prądu, ale jej skuteczność zależy od pogody: zimą ciąg bywa zbyt silny, latem niemal zanika.
Wentylacja mechaniczna wymusza przepływ powietrza wentylatorem, więc działa niezależnie od warunków na zewnątrz. W budynkach mieszkalnych spotyka się dwa warianty:
- Wentylacja mechaniczna wywiewna. Wentylator, zwykle na dachu, wyciąga zużyte powietrze z kuchni i łazienek, a nawiew odbywa się przez nawiewniki w oknach lub ścianach.
- Wentylacja nawiewno-wywiewna. Zarówno dopływ, jak i wywiew są wymuszane mechanicznie, a powietrze z zewnątrz przechodzi przez filtry. Jeśli system ma wymiennik ciepła, mówimy o rekuperacji.
Zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi w budynkach wysokich i wysokościowych stosuje się wentylację mechaniczną, natomiast w niższych dopuszczalna jest grawitacyjna. To, jaki system jest w konkretnym bloku, wynika z projektu budowlanego.
Jak działa wentylacja mechaniczna w bloku?
W typowym rozwiązaniu wywiewnym mieszkanie jest podłączone do zbiorczych przewodów, na których końcu pracuje wentylator wyciągowy. W kratkach wentylacyjnych montuje się elementy regulujące strumień powietrza, a w oknach nawiewniki zapewniające dopływ powietrza. Całość jest wyregulowana tak, aby każde mieszkanie miało zapewnioną odpowiednią wymianę powietrza.
W nowszych budynkach spotyka się także systemy z centralą nawiewno-wywiewną – wspólną dla budynku lub osobną dla każdego lokalu. Takie urządzenie nawiewa przefiltrowane powietrze do pokoi, usuwa zużyte z łazienki i kuchni, a po drodze odzyskuje ciepło. O tym, czym jest centrala wentylacyjna nawiewno-wywiewna i czym rekuperacja różni się od zwykłej wentylacji, informują specjaliści firmy Ratherm.
Najczęstsze problemy z wentylacją w bloku
- Brak dopływu powietrza. Szczelne okna bez nawiewników sprawiają, że nawet sprawny wywiew nie ma czego wyciągać. Skutkiem jest zaduch i wilgoć.
- Zasłonięte lub przerobione kratki. Zaklejanie otworów wentylacyjnych, bo „wieje”, zaburza działanie wentylacji w całym pionie.
- Pochłaniacz lub wentylator podłączony do wspólnego kanału. Urządzenie wtłacza powietrze do przewodu i może wypychać zapachy do sąsiadów.
- Hałas. W systemach mechanicznych źródłem bywa źle wyregulowana instalacja lub brak tłumików.
- Wilgoć i pleśń. Najbardziej widoczny objaw złej wentylacji, niosący zagrożenia dla zdrowia mieszkańców i samego budynku.
Co może zrobić mieszkaniec, a co wymaga zgody?
Instalacja wentylacyjna w bloku jest częścią wspólną budynku, a za jej stan odpowiada właściciel lub zarządca – wspólnota albo spółdzielnia. To do nich należą okresowe przeglądy przewodów. Lokator ma jednak wpływ na to, czy wentylacja działa w jego mieszkaniu.
Bez formalności możesz:
- utrzymywać otwarte nawiewniki okienne i nie zasłaniać kratek,
- zapewnić swobodny przepływ powietrza między pomieszczeniami, na przykład przez podcięcia lub otwory w drzwiach łazienki,
- regularnie czyścić kratki,
- zgłosić zarządcy problemy z ciągiem lub hałasem i poprosić o sprawdzenie instalacji.
Ostrożności wymaga natomiast każda ingerencja w kanały i kratki. Przepisy co do zasady nie pozwalają łączyć wentylatorów mechanicznych z przewodami wentylacji grawitacyjnej, a w systemie mechanicznym samodzielna zmiana elementów regulacyjnych może rozregulować cały pion. Montaż wentylatora łazienkowego, okapu z wyrzutem do kanału czy wykonanie otworu w elewacji warto wcześniej uzgodnić z zarządcą, a w razie potrzeby z projektantem.
Rekuperacja w mieszkaniu – czy to możliwe?
Rekuperacja w bloku jest możliwa, ale zależy od budynku. Najprościej jest wtedy, gdy przewidziano ją na etapie projektu – część nowych inwestycji ma centralę w każdym lokalu lub system wspólny. W istniejących mieszkaniach stosuje się czasem rekuperatory ścienne, tzw. decentralne, montowane w ścianie zewnętrznej. Taki montaż wymaga wykonania otworu w elewacji, dlatego potrzebna jest zgoda zarządcy budynku.
Zaletami rekuperacji są stały napływ świeżego powietrza bez otwierania okien, filtracja pyłów i odzysk ciepła, który może obniżyć rachunki za ogrzewanie. Trzeba jednak pamiętać o regularnej wymianie filtrów i o tym, że urządzenie zużywa energię elektryczną.
Jak sprawdzić, czy wentylacja działa prawidłowo?
- Przyłóż kartkę papieru do kratki przy uchylonym oknie – powinna do niej przylgnąć. Jeśli odchyla się w stronę pomieszczenia, ciąg jest odwrócony.
- Obserwuj okna. Skraplająca się zimą para na szybach to sygnał, że wilgotność w mieszkaniu jest zbyt wysoka.
- Zwróć uwagę na zapachy. Jeśli długo utrzymują się po gotowaniu, wymiana powietrza jest za słaba.
- Rozważ prosty miernik wilgotności lub dwutlenku węgla, który pokaże jakość powietrza w liczbach.
Przy utrzymujących się problemach najlepiej zwrócić się do zarządcy z prośbą o przegląd lub pomiar wydajności wykonany przez uprawnioną osobę.
Skuteczna wentylacja
Wentylacja mechaniczna w bloku zapewnia stałą wymianę powietrza niezależnie od pogody, ale wymaga poprawnej regulacji i niezasłaniania nawiewu. System wentylacji grawitacyjnej jest prostszy, lecz wrażliwy na szczelne okna i przeróbki. W obu przypadkach skuteczna wentylacja zaczyna się od dopływu powietrza i drożnych kratek, a większe zmiany – wentylatory, rekuperatory, otwory w ścianach – warto uzgadniać z zarządcą. Artykuł ma charakter informacyjny; o dopuszczalnych rozwiązaniach w konkretnym budynku decydują przepisy, projekt i zarządca.